Interview met Coen en Brenda - NVKL

"Wij zijn een specialistische brancheorganisatie op een smal vakgebied, maar groots in betekenis," zegt Coen van de Sande. NVKL vertegenwoordigt ruim 450 bedrijven. Van installateurs en fabrikanten tot leveranciers, adviesbureaus en onderwijsinstellingen. De brancheorganisatie voorziet de leden van informatie over de markten waarin zij opereren en ondersteunt hen bij de bedrijfsvoering. Ook voert NVKL de lobby in Den Haag en Brussel op relevante thema’s, ze bevordert goed onderwijs en stimuleert instroom.

Erkenningsregeling als kwaliteitslabel

Het merendeel van de leden – zo’n 350 – is installateur. Zij werken aan koelsystemen, warmtepompen en airco’s, in verschillende marktsegmenten, zoals vrieshuizen, retail, AGF, horeca, industrie en utiliteit. NVKL biedt hen een eigen erkenningsregeling, die fungeert als een kwaliteitslabel. De erkenning toont aan dat een installateur voldoet aan strenge eisen op het gebied van vakkennis, veiligheid en kwaliteit.  Een belangrijk criterium bij erkenning is de wettelijk verplichte certificering voor het werken met koudemiddelen. Zowel voor bedrijven als personen. Dat is meteen één van de redenen waarom NVKL nauw samenwerkt met het CRT.

Van de Sande: "Handhavers gebruiken het CRT om te controleren of de partijen die op een project werken, ook echt gecertificeerd zijn. Dat is een belangrijke functie. Daarom zijn wij ook mede-initiatiefnemer van het CRT geweest. Het CRT registreert de koudemiddelencertificaten in opdracht van het ministerie van Klimaat en Groene Groei en Rijkswaterstaat. Dat geeft het register status. Die status is belangrijk voor onze sector. Het heeft meer gewicht dan ons eigen bedrijvenregister op de website."

Verplicht (her)certificeren

Maar de certificering voor F-gassen verandert. "Per 1 april is een nieuw systeem van kracht geworden. Het omvat nu alle koudemiddelen die onze sector gebruikt, ook ammoniak, CO₂ en brandbare koolwaterstoffen zoals propaan. Alles valt nu onder de certificeringsplicht." De verandering komt voort uit de versnelde uitfasering van F-gassen in koel- en klimaatinstallaties die Europa voorstaat. Omdat deze een bijdrage leveren aan de opwarming van de aarde (broeikaseffect), moeten ze in 2030 zo goed als verbannen zijn. Van de Sande: “Vervangende koudemiddelen brengen risico’s met zich mee, waardoor huidige en toekomstige koelmonteurs zich moeten (her)certificeren om veilig met deze koudemiddelen te mogen werken.”

Nieuwe kennis en vaardigheden nodig

Brenda Witzier vult aan: "De techniek zelf verandert niet, maar omdat installateurs met andere koudemiddelen gaan werken, hebben ze nieuwe kennis en vaardigheden nodig. Voorheen was je voor het werken met ammoniak of CO2 niet wettelijk verplicht om gecertificeerd te zijn. Vanuit de Arbo moest je wel aantonen dat je veilig werkte, maar er was geen formele wettelijke verplichting. Dat is nu veranderd. Vanaf 31 maart kunnen vakmensen de nieuwe certificaten A1 of A2 (F-gassen en koolwaterstoffen) behalen. Binnenkort wordt het ook mogelijk om de B (CO₂) en C (Ammoniak) examens af te leggen. Ze hebben tot 11 maart 2029 de tijd om dat te regelen. " Wie het nieuwe certificaat haalt, komt automatisch in het CRT te staan. De exameninstelling regelt de registratie. "CRT is dé plek waar je aantoonbaar maakt dat je voldoet aan de eisen," zegt Brenda. "En via het Vakpaspoort kun je dat eenvoudig laten zien aan een opdrachtgever of toezichthouder.”

NVKL gebruikt de data uit het CRT ook om inzicht te krijgen in het aantal installateurs dat al gecertificeerd is volgens het nieuwe systeem. Witzier: "Wij volgen hoeveel mensen al een A1-certificaat hebben bijvoorbeeld, en hoeveel er nog moeten volgen. Er zijn ruim 30.000 gecertificeerde vakmensen op het gebied van koudemiddelen in Nederland. We willen kunnen inschatten wie er klaar voor zijn en wie we nog moeten bereiken. Dat vraagt om goede data-uitwisseling met het CRT."

Kwaliteit instroom borgen

Binnen de energietransitie speelt koude- en klimaattechniek een belangrijke rol. Zo kunnen warmtepompen bijdragen aan duurzame warmte- en koudevoorziening. Bij de uitrol van die techniek is kwaliteitsborging van groot belang. Van de Sande: “Ook onze branche kampt met een personeelstekort. We moeten ervoor zorgen dat de kwaliteit van de instromers – waarbij er veel vanuit andere sectoren komen – goed is. Geen mensen die op de achterkant van een bierviltje hebben geleerd hoe het werk gedaan moet worden.”

Breed vakmanschap gevraagd

Witzier benadrukt dat certificering voor koudemiddelen slechts één onderdeel is van vakbekwaamheid in de sector. "In deze branche moet je niet alleen verstand hebben van koudetechniek. Je moet ook iets snappen van elektrotechniek, meet- en regeltechniek, en van de omgeving waarvoor je werkt. Of je nu de lucht behandelt in een datacenter en die op de ideale temperatuur houdt, een vrieshal voor vis op min 22 graden ontwerpt of voor een operatiekamer de gewenste temperatuur en luchtvochtigheid moet bereiken; dat zijn totaal verschillende contexten." Juist daarom werkt NVKL aan een bredere vakbekwaamheidsroute voor de koude- en klimaattechniek, die ook in het CRT zal worden opgenomen. "Zodat je als vakmens één plek hebt waar al je kennis en kwalificaties zichtbaar zijn. En wij als sector kunnen aantonen wat onze mensen waard zijn."

Op tijd klaarstomen

NVKL stimuleert de branche om zich op tijd klaar te stomen voor de nieuwe regeling. Witzier: “We overleggen regelmatig met de opleiders. Die moesten ook nieuwe installaties aanschaffen om de examens af te kunnen nemen op de praktijklocaties. De drie exameninstellingen STE, PBNA en STEK zijn er al klaar voor; die werken allemaal samen met het CRT.  We houden onze leden op de hoogte met nieuwsbrieven en presentaties. En toch spreek je nog mensen die niet precies weten wat er veranderd is en wat hen te doen staat. Onze leden kunnen altijd terecht bij onze helpdesk. Of bij CerVaKo, de stichting voor certificering van vakmensen in de koudetechniek.”

Wat verandert er in de F-gassencertificering?

De herziene Europese F-gassenverordening (EU 2024/573) verplicht vakmensen die werken met koudemiddelen om nieuwe certificaten te halen. De oude F-gassen Categorie 1-, 2-, 3- en 4-certificaten worden vervangen door een nieuw systeem:

A1: Alle werkzaamheden met F-gassen én koolwaterstoffen

A2: Als A1, maar beperkt tot kleine hoeveelheden koudemiddel

B: Werkzaamheden met CO₂

C: Werkzaamheden met ammoniak

D: terugwinning

E: lekcontrole

Bestaande certificaten blijven geldig tot 11 maart 2029, onder de voorwaarde waarop ze zijn uitgegeven. Vanaf dan is het nieuwe Europese certificaat verplicht. Er zijn vrijstellingsmogelijkheden voor (onderdelen van) de nieuwe praktijkexamens voor houders van nog geldige F-gassen- en VVAVK-certificaten. Een theorie-examen moet altijd afgelegd worden. De nieuwe certificaten zijn zeven jaar geldig en worden automatisch geregistreerd in het Centraal Register Techniek. Via de Vakpaspoort-app is de certificering direct inzichtelijk voor opdrachtgevers en toezichthouders.

Kettingvraag

Aan het einde van het gesprek doet de directeur van NVKL een oproep aan andere partijen in het veld. "Wij hebben onze achterban goed geïnformeerd over de nieuwe certificering. Maar voor ons is het net zo belangrijk dat ook opdrachtgevers en gebouweigenaren weten wat er verandert. Zij moeten checken of degene die ze inhuren ook echt gecertificeerd is om dat werk te doen. Dat is de sterkste manier om beunhazen er sneller uit te halen." Zijn kettingvraag is dan ook gericht aan eigenarencollectieven, zoals bijvoorbeeld Nekovri en Transport en Logistiek NL: “Hoe zorgen jullie ervoor dat leden op de hoogte zijn van de nieuwe certificeringseisen en actief gaan vragen naar het Vakpaspoort?”  

Meer informatie: www.nvkl.nl | www.centraalregistertechniek.nl